Những tháng gần đây, điều kinh doanh bỗng trở nên khắc nghiệt hơn rất nhiều. Những doanh nhân vốn tự tin giờ đây lại phải suy tính kỹ từng bước. Những kho bãi rộng lớn đang dần vắng tanh, những nhân viên được nỗ lực tuyển dụng lại phải chính thức tạm biệt công ty. Đây không phải là câu chuyện của một hai doanh nghiệp, mà là một xu hướng đang lan rộng trong cộng đồng các chủ kinh doanh quy mô nhỏ và vừa ở các thành phố lớn.
Ông Hồng, một chủ công ty vật liệu xây dựng ở TP HCM, đang chuẩn bị đóng cửa hai trong ba kho bãi của mình. Lý do không phải vì quyết định dễ dàng. Kho bãi rộng, đầu tư ban đầu đã không bé, nhưng doanh số bán hàng lại ngày càng yếu ớt. Những đơn hàng trước kia có thể nhận được ba, bốn cái một tuần, nay thì có tuần chỉ đến một. Khí áp kinh tế hiểu rằng, khi có ít khách hàng thì không cần quá nhiều không gian lưu trữ. Quyết định này, theo ông, là buộc lựa chọn chứ không phải ưa thích.
Thay đổi mô hình kinh doanh trong vòng xoay khó khăn
Ngoài việc thu hẹp quy mô, ông Hồng cũng phải sửa lại cách thức bán hàng căn bản. Trước đây, công ty có thể cho khách hàng nợ, hạn thanh toán kéo dài vài tuần hoặc vài tháng. Đó là thông lệ thông thường trong ngành. Nhưng bây giờ, chiến lược đã đảo ngược hoàn toàn. Bán hàng phải thu tiền ngay, không còn dư địa để chờ đợi. Mỗi giao dịch phải là một chu kỳ hoàn chỉnh, từ hàng hóa đến tiền mặt, ngắn gọn và hiệu quả nhất.
Sự thay đổi này phản ánh một thực tế đau buồn nhưng không thể tránh: dòng tiền là máu của doanh nghiệp. Khi doanh số sụt giảm, chi phí vẫn ngang như cũ, thậm chí có thể tăng do lạm phát. Không có dòng tiền mặt tươi, doanh nghiệp sẽ nhanh chóng bị khô máu. Ông Hồng nhận ra rằng, để cầm cự qua giai đoạn này, anh phải giữ tiền mặt như những viên đá để xây dựng một lò sưởi ấm cho công ty. Mỗi đồng tiền nhận được từ bán hàng có thể dùng để trả công nhân, thuê mặt bằng, mua nhiên liệu hay những chi phí bắt buộc khác.
Câu chuyện chung của nhiều doanh nghiệp nhỏ
Tình cảnh của ông Hồng không phải trường hợp riêng lẻ. Những ngành công nghiệp khác như sản xuất, bán lẻ, dịch vụ cũng đang trải qua những vấn đề tương tự. Các chủ doanh nghiệp nhỏ, những người thường không có quỹ dự phòng lớn, không có hỗ trợ từ vốn đầu tư rộng lớn, lại là những người chịu tác động nặng nề nhất.
Khác với các doanh nghiệp lớn có khả năng co cụm lực lượng, sắp xếp lại cấu trúc tài chính, hoặc có đủ khả năng chịu đựng một thời gian doanh số thấp, những doanh nghiệp nhỏ lại phải chọn cách làm đơn giản hơn: bớt lại chi phí và tìm cách sống sót. Không phải chiến lược phát triển mà là chiến lược tồn tại.
Một số doanh nhân đã phải lựa chọn đơn giản: có cách nào để hoạt động với chi phí thấp hơn không? Có thể bán trực tiếp cho khách hàng cuối cùng để tránh trung gian? Có thể giảm nhân sự hoặc chuyển một số công việc sang làm thêm? Những câu hỏi này lặp lại trong từng cuộc họp của ban quản lý, từng cuộc điện thoại với nhân viên.
Khoảng thời gian chờ đợi và sự kiên trì
Không ai biết chắc được khoảng thời gian này sẽ kéo dài bao lâu. Dự báo của các chuyên gia đưa ra nhiều kịch bản khác nhau. Một số tin rằng vài quý nữa sẽ có dấu hiệu cải thiện, số khác lại cảnh báo rằng tình hình có thể kéo dài hơn dự kiến. Trong bối cảnh này, sự kiên trì trở thành công cụ quý giá nhất. Kiên trì trong việc duy trì hoạt động, kiên trì trong việc giữ chân những nhân viên tốt, kiên trì trong việc tìm kiếm những cơ hội nhỏ nhưng chắc chắn.
Ông Hồng vẫn còn những hy vọng mong manh. Anh không cắt đứt hoàn toàn các kho bãi, mà chỉ giảm từ ba xuống một. Đó là một cách để duy trì khả năng phục hồi. Nếu tình hình bất ngờ cải thiện, công ty vẫn có thể nhanh chóng tăng quy mô lại, thay vì phải xây dựng từ đầu.
Những quyết định khó khăn này đang được đưa ra hàng ngày tại các phòng họp nhỏ, quầy tính tiền, hoặc thậm chí trong những cuộc trò chuyện riêng tư giữa chủ doanh nghiệp với gia đình mình. Đó là những giai đoạn kinh tế mà không phải chiến thắng hay thất bại rõ ràng, mà là những bước đi cẩn thận từng chút một, hướng tới ngày mai.