Một bước ngoặt mới trong quản lý chất lượng không khí của TP HCM sắp diễn ra. Theo kế hoạch của thành phố, từ tháng 7 năm 2027, một vùng phát thải thấp (LEZ - Low Emission Zone) sẽ được thiết lập ở khu vực lõi trung tâm và Thủ Thiêm, trong đó các phương tiện không đạt chuẩn khí thải sẽ bị hạn chế hoặc cấm lưu thông.
Những xe nào sẽ bị ảnh hưởng?
Chính sách LEZ tập trung vào việc loại bỏ các phương tiện xăng và dầu cũ, chủ yếu là những chiếc xe có độ tuổi từ 10-15 năm trở lên hoặc không đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 4. Điều này bao gồm xe tải, xe buýt, xe khách, taxi và một số loại xe con cũ không được lắp đặt công nghệ xử lý khí thải hiện đại.
Mục tiêu chính của biện pháp này là giảm lượng khí thải từ giao thông vận tải, một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí tại các thành phố lớn. Theo thống kê, giao thông vận tải chiếm khoảng 60-70% lượng khí thải trong thành phố, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe công cộng.
Lộ trình mở rộng và chuẩn bị
Giai đoạn đầu tiên sẽ bắt đầu từ tháng 7/2027 với vùng LEZ ở trung tâm thành phố và khu Thủ Thiêm, hai khu vực với mật độ giao thông cao nhất. Sau đó, chính sách dự kiến sẽ được mở rộng lên Vành đai 2, tạo thành một hệ thống kiểm soát khí thải toàn diện cho toàn bộ vùng lõi đô thị.
Để chuẩn bị cho việc triển khai chính sách này, thành phố cần hoàn thành một loạt công việc chuẩn bị, bao gồm lắp đặt hệ thống giám sát giao thông điện tử, xây dựng cơ sở dữ liệu phương tiện, và phát triển các ứng dụng cho phép chủ sở hữu xe kiểm tra xem xe của họ có đủ điều kiện lưu thông hay không.
Những thách thức phía trước
Chính sách LEZ được kỳ vọng sẽ giúp cải thiện chất lượng không khí, nhưng cũng mang lại những thách thức không nhỏ. Một trong những lo ngại lớn nhất là tác động kinh tế đối với những chủ sở hữu xe cũ, đặc biệt là những người sử dụng xe để kiếm sống, chẳng hạn như tài xế taxi, tài xế Grab, hoặc những nhà thầu xây dựng.
Ngoài ra, việc thực thi chính sách trong thực tiễn cũng là một vấn đề phức tạp. Thành phố sẽ cần sử dụng công nghệ nhận dạng số hiệu xe, camera giám sát giao thông, và hệ thống xử phạt hành chính để đảm bảo tuân thủ. Chi phí triển khai hạ tầng công nghệ này sẽ rất lớn.
Các biện pháp hỗ trợ và khuyến khích
Để chính sách này được thực hiện một cách công bằng và nhân văn, chính quyền TP HCM đang xem xét các gói hỗ trợ cho chủ sở hữu phương tiện cũ. Những biện pháp này có thể bao gồm hỗ trợ tài chính để cải tạo hoặc thay thế phương tiện, ưu đãi lãi suất vay mua xe mới, hoặc các chương trình cho phép người dân từng bước chuyển đổi sang phương tiện sạch.
Một số chuyên gia cũng đề xuất ưu tiên phát triển giao thông công cộng, tăng số lượng xe buýt sạch và mở rộng mạng lưới tàu điện ngầm để cung cấp các lựa chọn thay thế cho những người bị ảnh hưởng bởi chính sách hạn chế.
Tầm nhìn dài hạn
Chính sách LEZ của TP HCM phản ánh xu hướng toàn cầu hướng tới các thành phố carbon thấp và không khí sạch. Các thành phố lớn ở Châu Âu như London, Paris, và Berlin đã thực hiện các chính sách tương tự từ nhiều năm trước, với kết quả tích cực đáng kể đối với chất lượng không khí.
Với khoảng thời gian chuẩn bị từ hiện tại đến tháng 7/2027, TP HCM có đủ thời gian để hoàn thiện các chi tiết chính sách, xây dựng hạ tầng cần thiết, và tạo điều kiện thuận lợi cho cộng đồng thích ứng với những thay đổi này. Thành công của dự án phụ thuộc rất nhiều vào khả năng điều phối giữa các cơ quan chính phủ, cộng đồng, và các bên liên quan trong quy trình chuyển đổi này.